Trong tiến trình vận động của lịch sử nhân loại, văn hóa đọc luôn được coi là thước đo nhân văn của một xã hội, là con đường ngắn nhất để tiếp cận tinh hoa trí tuệ và hình thành nhân cách con người. Đối với đội ngũ cán bộ, công chức – những người giữ vai trò then chốt trong bộ máy quản lý nhà nước – việc đọc sách không chỉ dừng lại ở nhu cầu giải trí hay tiếp nhận thông tin đơn thuần, mà còn là một yêu cầu nghiệp vụ khắt khe, là phương thức tự đào tạo để củng cố bản lĩnh chính trị và nâng tầm tư duy lý luận. Tuy nhiên, chúng ta đang sống trong một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ của kỷ nguyên số, nơi cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tái cấu trúc lại toàn bộ các phương thức giao tiếp và thụ hưởng tri thức. Sự bùng nổ của Internet, trí tuệ nhân tạo (AI) và các thiết bị di động thông minh đã tạo ra một cuộc “xâm lăng” của các loại hình nghe – nhìn, đẩy văn hóa đọc truyền thống đứng trước những ngã rẽ mang tính bước ngoặt. Đối với môi trường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, kỷ nguyên số vừa mở ra một kho tàng tri thức khổng lồ với khả năng truy cập không giới hạn, nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức chưa từng có về sự xao nhãng, tính chính thống của thông tin và sự suy giảm khả năng tư duy chiều sâu. Thực tiễn này đòi hỏi Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ phải tiên phong trong việc định hình lại văn hóa đọc. Đó không chỉ là việc thay đổi từ trang sách giấy sang màn hình điện tử, mà là sự thay đổi về tư duy tiếp cận: Từ đọc thụ động sang đọc chủ động, từ đọc lướt lấy thông tin sang đọc sâu để phân tích và phản biện.
- Vai trò của văn hóa đọc trong kỷ nguyên số
Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ đóng vai trò quan trọng trong hệ thống giáo dục lý luận chính trị, là một cơ sở đào tạo quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên của tỉnh, đáp ứng yêu cầu phát triển của địa phương. Vì vậy, văn hóa đọc đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng hình ảnh “người chiến sĩ tiên phong trên mặt trận tư tưởng, văn hóa”. Vai trò này được thể hiện cụ thể qua các khía cạnh sau:
Thứ nhất, nâng cao bản lĩnh chính trị và tư duy lý luận: Trong công tác đào tạo, bồi dưỡng, việc phát triển văn hóa đọc không đơn thuần là giải trí mà là nhiệm vụ chính trị cốt lõi để nâng cao bản lĩnh và tư duy lý luận cho đội ngũ cán bộ. Trước hết, văn hóa đọc là “chìa khóa” để cán bộ, giảng viên và học viên tiếp cận hệ thống lý luận Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh một cách bài bản. Trong kỷ nguyên số, thông tin thường bị cắt xén hoặc trình bày dưới dạng video ngắn dễ gây hiểu lầm. Việc đọc sâu các tác phẩm kinh điển, nghị quyết và văn kiện Đảng giúp cán bộ nắm vững bản chất, hệ thống hóa tri thức thay vì chỉ hiểu hời hợt. Khi có nền tảng lý luận vững chắc, cán bộ sẽ hình thành được “màng lọc” tư duy, giúp họ bình tĩnh phân tích, đánh giá các sự kiện chính trị phức tạp, không bị dao động trước những luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch trên không gian mạng.
Thứ hai, văn hóa đọc trên môi trường số là công cụ “số hóa” để đổi mới phương thức đào tạo, bồi dưỡng: Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thư viện truyền thống với số lượng đầu sách hữu hạn, việc hình thành thói quen đọc trên các nền tảng số (E-book, thư viện số, học liệu điện tử) cho phép, giảng viên, học viên tiếp cận nguồn tri thức khổng lồ mọi lúc, mọi nơi. Điều này đặc biệt ý nghĩa đối với đối tượng cán bộ vừa học vừa làm, giúp họ tận dụng thời gian rảnh để tự nghiên cứu, cập nhật các quy định, chính sách mới nhất của tỉnh và Trung ương một cách kịp thời.
Thứ ba, Văn hóa đọc – nền tảng xây dựng văn hóa trường Đảng: Giá trị cốt lõi mà văn hóa đọc mang lại là giúp hình thành môi trường giáo dục mẫu mực và nhân văn. Trước hết, văn hóa đọc là nền tảng để thiết lập chuẩn mực ứng xử “văn hóa đọc, văn hóa học”. Đây chính là yếu tố then chốt để xây dựng phong cách người cán bộ trường Đảng: trí tuệ, thanh lịch và chuẩn mực, từ đó hình thành lối sống liêm chính, giản dị và tinh thần phụng sự nhân dân.
- Sự tác động của Internet, mạng xã hội đối với văn hóa đọc – thách thức và cơ hội
Trong bối cảnh kỷ nguyên số, việc duy trì và phát triển văn hóa đọc không chỉ là chuyển đổi từ sách giấy sang sách điện tử, mà là một cuộc cách mạng về tư duy. Tuy nhiên, quá trình này đang vấp phải những thách thức mang tính hệ thống và tâm lý sâu sắc:
Một là, sự chiếm lĩnh của công nghệ số: Trong kỷ nguyên số, các nền tảng mạng xã hội (Facebook, TikTok, YouTube) với thuật toán gây nghiện đã tạo ra thói quen tiêu thụ thông tin nhanh, ngắn và mang tính giải trí cao. Sự “ngại đọc, ngại suy ngẫm” bắt đầu nảy sinh khi bộ não đã quen với việc tiếp nhận các thông tin được “dọn sẵn” dưới dạng video hoặc hình ảnh. Điều này dẫn đến hệ lụy là tư duy bị hời hợt, thiếu chiều sâu – một điều tối kỵ trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, vốn đòi hỏi sự sắc bén và khả năng phân tích logic.
Hai là, tình trạng quá tải thông tin: Kỷ nguyên số cung cấp một kho tàng tài liệu khổng lồ, nhưng chính sự bùng nổ này lại gây ra khó khăn trong việc thẩm định và chọn lọc. Đối với công tác đào tạo tại một trường chính trị, tính chính xác và định hướng tư tưởng của tài liệu là quan trọng nhất. Thách thức đặt ra là làm sao để cán bộ, học viên giữa “biển” thông tin hỗn tạp có thể nhận diện được các nguồn tài liệu chính thống, khoa học, tránh xa những luồng thông tin sai lệch, xuyên tạc. Việc thiếu kỹ năng quản trị thông tin số khiến nhiều người bị lạc lối, gây lãng phí thời gian nhưng không thu nhận được giá trị thực chất.
Ba là, sự lạc hậu nhất định về hạ tầng và kỹ năng số: Dù nhà trường đã đạt chuẩn mức độ 1, nhưng việc chuyển đổi hoàn toàn sang hệ sinh thái số vẫn cần thời gian. Một bộ phận cán bộ, giảng viên có thể gặp rào cản trong việc tiếp cận các phần mềm quản lý thư viện hiện đại, các kho dữ liệu dùng chung hoặc các ứng dụng đọc sách thông minh. Nếu không có sự đồng bộ giữa công nghệ và kỹ năng người dùng, các nguồn lực số sẽ bị bỏ hoang, gây lãng phí nguồn lực đầu tư của tỉnh.
Bốn là, thách thức về bản quyền và an ninh mạng: Việc chia sẻ tài liệu nội bộ, các giáo trình đào tạo, bồi dưỡng trên môi trường số đối mặt với nguy cơ vi phạm bản quyền hoặc rò rỉ thông tin mật. Việc xây dựng một cơ chế bảo mật vừa đảm bảo tính chia sẻ, vừa đảm bảo tính an toàn là bài toán hóc búa cho bộ phận quản trị thư viện của nhà trường.
Kỷ nguyên số không chỉ mang đến những áp lực về sự thay đổi mà còn mở ra những “cánh cửa” cơ hội chưa từng có để nâng tầm văn hóa đọc, biến đây trở thành động lực cốt lõi trong công tác đào tạo, bồi dưỡng:
Trước hết, đây là cơ hội xóa bỏ rào cản về không gian và thời gian trong việc tiếp cận tri thức. Trong mô hình truyền thống, việc đọc sách bị giới hạn bởi số lượng bản in tại thư viện và giờ mở cửa hành chính. Tuy nhiên, với sự phát triển của thư viện số và các kho tài liệu trực tuyến, cán bộ và học viên có thể tiếp cận hàng ngàn đầu sách lý luận, kỹ năng và văn hóa mọi lúc, mọi nơi thông qua điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng. Sự tiện lợi này đặc biệt ý tưởng đối với các học viên hệ tại chức hoặc cán bộ vừa học vừa làm, giúp họ tận dụng thời gian để cập nhật kiến thức, biến việc đọc trở thành một thói quen linh hoạt và liên tục.
Thứ hai là khả năng cá nhân hóa lộ trình học tập và nghiên cứu. Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) cho phép các hệ thống thư viện thông minh gợi ý tài liệu dựa trên sở thích, chuyên môn và quá trình học tập của từng cá nhân. Thay vì phải bơi giữa biển thông tin, người học có thể nhanh chóng tìm thấy những tài liệu sát sườn với vị trí công tác của mình. Điều này không chỉ tăng hiệu suất đọc mà còn tạo ra sự hứng thú khi người đọc thấy được giá trị thực tiễn ngay lập tức từ trang sách, từ đó thúc đẩy tinh thần tự học – một phẩm chất bắt buộc của người cán bộ trong thời đại mới.
Thứ ba, kỷ nguyên số mang lại sự đa dạng hóa về hình thức tiếp nhận thông tin. Văn hóa đọc hiện nay không còn bó hẹp trong việc nhìn mặt chữ trên giấy. Sự trỗi dậy của sách nói, sách tương tác và các video tóm tắt sách giúp người đọc dù bận rộn vẫn dễ dàng tiếp cận tinh hoa tri thức. Việc tích hợp các phương tiện đa phương tiện vào giáo trình đào tạo giúp bài giảng trở nên sinh động hơn, giảm bớt sự khô khan của các chuyên đề lý luận chính trị, từ đó kích thích học viên tìm tòi sâu hơn vào các văn bản gốc.
Thứ tư là cơ hội kết nối và chia sẻ tri thức trong cộng đồng học thuật. Môi trường số tạo ra các không gian thảo luận trực tuyến, các câu lạc bộ đọc sách ảo nơi giảng viên và học viên có thể cùng bình luận, phản biện về một tác phẩm. Điều này xóa nhòa khoảng cách giữa người dạy và người học, tạo ra một hệ sinh thái học tập cộng tác, giúp học viên tiếp cận được nguồn tài liệu chất lượng cao, mang tính cập nhật toàn cầu, không còn bị giới hạn trong phạm vi địa phương.
- Giải pháp nâng cao văn hóa đọc trong kỷ nguyên số
Để nâng cao văn hóa đọc tại Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà trường, giảng viên và học viên:
1) Giải pháp từ phía nhà trường:
Nhà trường cần tăng cường đầu tư cho thư viện, xây dựng thư viện số, bổ sung và đa dạng hoá các nguồn tài liệu, các đầu sách báo đa dạng và phong phú. Đẩy mạnh công tác truyền thông, nâng cao nhận thức về văn hóa đọc.
Tổ chức các hoạt động khuyến khích đọc sách, tổ chức các buổi giới thiệu sách, toạ đàm về sách, tạo môi trường đọc sách thân thiện, khuyến khích học viên trao đổi, thảo luận về những vấn đề liên quan đến sách. Tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo về tầm quan trọng của văn hóa đọc cho học viên Nhà trường.
Đưa việc đọc sách vào chương trình học tập và đánh giá kết quả học tập của học viên. Xây dựng môi trường đọc sách thân thiện, đa dạng và phong phú. Phát huy vai trò của thư viện, phòng đọc của nhà trường.
2) Giải pháp từ phía giảng viên:
Giảng viên cần khuyến khích học viên đọc bằng cách giới thiệu các tài liệu tham khảo, tổ chức các giờ thảo luận liên quan đến nội dung gắn bài học với các tài liệu tham khảo đó. Đổi mới phương pháp dạy tích cực hướng học viên vào tập trung các hoạt động khuyến đọc, cần tích hợp việc đọc sách, tài liệu gắn với nội dung bài giảng, khuyến khích học viên tìm hiểu thêm thông tin từ sách để làm phong phú kiến thức và có cơ hội vận dụng kiến thức từ các tài liệu, sách, báo vào thực tiễn. Khuyến khích học viên tăng cường sử dụng và ứng dụng công nghệ thông tin để tìm kiếm các công cụ hỗ trợ đọc sách như phần mềm đọc sách, ứng dụng ghi chú…
Bản thân giảng viên cần là người yêu thích đọc, có thói quen đọc thường xuyên và chia sẻ niềm đam mê đọc với học viên. Giảng viên cần không ngừng nâng cao kiến thức, cập nhật thông tin từ sách, báo và các nguồn tài liệu khoa học để đáp ứng yêu cầu giảng dạy.
3) Giải pháp từ phía học viên:
Tự giác và chủ động hình thành thói quen và rèn kỹ năng đọc hàng ngày, biến việc đọc trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống. Áp dụng những kiến thức và kỹ năng học được từ sách vào việc giải quyết các vấn đề thực tiễn trong công tác. Chủ động tìm kiếm và lựa chọn sách báo phù hợp với nhu cầu và sở thích của mình, đồng thời khai thác tối đa nguồn tài liệu phong phú của thư viện nhà trường, bao gồm sách, báo, tạp chí, tài liệu điện tử… Sử dụng các trang web, diễn đàn, mạng xã hội uy tín để tìm kiếm thông tin và tài liệu tham khảo.
Như vậy, văn hóa đọc là vô cùng quan trọng đối với cán bộ, giảng viên và học viên của Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ trong kỷ nguyên số. Nâng cao văn hóa đọc sẽ góp phần nâng cao trình độ chuyên môn, bản lĩnh chính trị, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng quê hương, đất nước và bảo vệ Tổ quốc. Bằng việc triển khai đồng bộ các giải pháp trên sẽ góp phần quan trọng vào việc nâng cao văn hóa đọc cho cán bộ, giảng viên và học viên nhà trường, từ đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, đảng viên của tỉnh nhà giàu tri thức, dũng cảm, trách nhiệm, vững vàng, sáng tạo, cống hiến./.
Trần Thị Thu Trang, Khoa Nhà nước và Pháp luật
