Đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả là chủ trương lớn của Đảng nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Đây không chỉ là sự thay đổi về tổ chức hành chính mà còn là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị, hướng tới phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, tăng cường phân cấp, phân quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ Nhân dân.
Là địa phương nhiều năm dẫn đầu cả nước về cải cách hành chính, năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, Quảng Ninh đã chủ động triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp với quyết tâm chính trị cao và sự chuẩn bị đồng bộ. Sau sắp xếp, toàn tỉnh giảm từ 171 xã, phường, thị trấn xuống còn 54 xã, phường, đặc khu. Đây là cuộc cải cách tổ chức bộ máy có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của tỉnh, tạo bước chuyển quan trọng trong phương thức quản trị địa phương.
Sau một năm vận hành, mô hình mới không chỉ bảo đảm bộ máy hoạt động thông suốt mà còn tạo chuyển biến tích cực trong cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Những kết quả bước đầu khẳng định tính đúng đắn của chủ trương đổi mới tổ chức bộ máy, đồng thời cung cấp nhiều kinh nghiệm thực tiễn có giá trị đối với quá trình hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương và công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ trong giai đoạn mới.
1. Chính quyền địa phương hai cấp – bước đổi mới quan trọng trong tổ chức bộ máy nhà nước
Xây dựng chính quyền địa phương hai cấp là một trong những nội dung cải cách thể chế quan trọng nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng về tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Trong bối cảnh yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, chuyển đổi số toàn diện và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, mô hình tổ chức chính quyền địa phương theo ba cấp đã bộc lộ một số hạn chế như nhiều tầng nấc trung gian, một số nhiệm vụ còn giao thoa, thời gian xử lý công việc kéo dài và chưa phát huy đầy đủ tính chủ động của chính quyền cơ sở.
Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 đã tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất cho mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xác lập rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cấp tỉnh và cấp xã. Điểm cốt lõi của mô hình không chỉ là tinh gọn đầu mối tổ chức mà hướng tới đổi mới phương thức quản trị địa phương theo nguyên tắc phân định rõ trách nhiệm, tăng cường phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình và xây dựng nền hành chính hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Đối với Quảng Ninh, việc triển khai mô hình mới được thực hiện trên nền tảng nhiều năm cải cách hành chính và chuyển đổi số. Sau khi Bộ Chính trị, Ban Bí thư ban hành Kết luận số 160-KL/TW ngày 31/5/2025, tỉnh đã khẩn trương xây dựng kế hoạch triển khai, rà soát toàn diện tổ chức bộ máy, chuẩn bị nhân sự, cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin và hoàn thiện hệ thống văn bản chỉ đạo. Theo Báo cáo số 396-BC/ĐU ngày 22/5/2026, Đảng ủy UBND tỉnh đã ban hành 59 văn bản lãnh đạo, chỉ đạo, đồng thời thành lập Ban Chỉ đạo và các tổ công tác chuyên trách để hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn cho các địa phương trong quá trình chuyển đổi mô hình.
Thực tiễn Quảng Ninh cho thấy, chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là sự thay đổi về cơ cấu tổ chức mà còn là bước chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị hiện đại. Khi cấp tỉnh tập trung vào hoạch định chính sách, điều phối và kiểm tra, giám sát; cấp xã được trao quyền chủ động nhiều hơn trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ, hiệu quả quản lý nhà nước được nâng lên, đồng thời tạo điều kiện để chính quyền gần dân hơn, phục vụ Nhân dân tốt hơn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Quảng Ninh tiếp tục xây dựng chính quyền số, chính quyền kiến tạo phát triển và nền hành chính chuyên nghiệp trong giai đoạn mới.
2. Một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Quảng Ninh – những kết quả nổi bật
Sau một năm triển khai, mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Quảng Ninh đã tạo nên những chuyển biến rõ nét trong tổ chức bộ máy, phương thức điều hành và chất lượng quản trị địa phương. Điều đáng ghi nhận không chỉ là việc hoàn thành đúng lộ trình sắp xếp tổ chức mà còn là khả năng duy trì hoạt động thông suốt của bộ máy ngay từ những ngày đầu vận hành, không làm gián đoạn việc giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp. Những kết quả đạt được phản ánh sự chuẩn bị bài bản, quyết tâm chính trị cao và cách làm chủ động của tỉnh trong thực hiện chủ trương lớn của Trung ương.
– Thứ nhất, quá trình chuyển đổi được chuẩn bị chủ động, bài bản.
Thành công bước đầu của Quảng Ninh trước hết đến từ sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Trước thời điểm chính thức vận hành mô hình từ ngày 01/7/2025, tỉnh đã tổ chức vận hành thử trên phạm vi toàn tỉnh nhằm kiểm tra quy trình phối hợp, hệ thống công nghệ thông tin và khả năng xử lý công việc của các cơ quan, đơn vị. Đồng thời, cơ chế báo cáo thường xuyên được duy trì để kịp thời tiếp nhận và xử lý các vấn đề phát sinh. Theo Báo cáo số 396-BC/ĐU, trong giai đoạn đầu triển khai, tỉnh đã chỉ đạo giải quyết 86 khó khăn, vướng mắc và 97 kiến nghị của các địa phương, tạo nền tảng để bộ máy mới nhanh chóng hoạt động ổn định. [1].
– Thứ hai, tổ chức bộ máy được tinh gọn, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.
Việc sắp xếp tổ chức không chỉ nhằm giảm đầu mối mà còn hướng tới tái cấu trúc phương thức hoạt động của chính quyền. Sau sắp xếp, cấp tỉnh còn 14 cơ quan chuyên môn và 03 tổ chức hành chính; cấp xã thành lập 239 cơ quan chuyên môn, đáp ứng yêu cầu quản lý trong điều kiện mới. Toàn tỉnh giảm 241 đơn vị sự nghiệp công lập, góp phần sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực công và nâng cao trách nhiệm của từng cấp chính quyền. [2].
Người dân đến thực hiện các thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Hiệp Hoà (Nguồn: Báo Quảng Ninh)
– Thứ ba, phương thức quản trị địa phương có bước đổi mới rõ nét.
Một trong những kết quả quan trọng nhất là việc chuyển mạnh từ quản lý theo nhiều tầng nấc sang quản trị dựa trên phân cấp, phân quyền và trách nhiệm giải trình. Nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc thẩm quyền cấp huyện được giao trực tiếp cho cấp xã, tạo điều kiện để chính quyền cơ sở chủ động hơn trong quản lý đất đai, đầu tư, xây dựng, tài chính và giải quyết thủ tục hành chính. Đi cùng với phân quyền là cơ chế hướng dẫn, kiểm tra và hỗ trợ thường xuyên của cấp tỉnh, góp phần bảo đảm sự thống nhất trong quản lý nhà nước.
– Thứ tư, cải cách hành chính và chuyển đổi số tiếp tục là động lực của mô hình mới.
Quảng Ninh tiếp tục phát huy lợi thế là địa phương dẫn đầu cả nước về cải cách hành chính và chuyển đổi số. Theo Báo cáo số 199/BC-UBND ngày 15/5/2026 của UBND tỉnh Quảng Ninh, 100% thủ tục hành chính được cung cấp trực tuyến, trên 90% hồ sơ được xử lý trên môi trường điện tử, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và trước hạn đạt trên 98% [3]. Hệ thống Trung tâm Phục vụ hành chính công từ cấp tỉnh đến cấp xã được duy trì đồng bộ, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ và tăng tính công khai, minh bạch trong hoạt động của chính quyền.
– Thứ năm, hiệu quả quản trị địa phương tiếp tục được nâng cao.
Sau một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ đạt mục tiêu tinh gọn bộ máy mà còn góp phần nâng cao hiệu quả điều hành và chất lượng phục vụ Nhân dân. Bộ máy hoạt động ổn định, quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội được giữ vững; trên 95% cán bộ, công chức được bố trí phù hợp với vị trí việc làm, tạo tiền đề để chính quyền cơ sở thực hiện tốt hơn chức năng quản lý và phục vụ. [4].
Nhìn tổng thể, sau một năm triển khai, mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Quảng Ninh không chỉ đạt mục tiêu tinh gọn tổ chức bộ máy mà còn tạo chuyển biến về chất trong phương thức quản trị địa phương. Từ quản lý theo nhiều tầng nấc chuyển sang quản trị dựa trên phân quyền, trách nhiệm giải trình và chuyển đổi số, Quảng Ninh đang từng bước xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, kiến tạo phát triển và phục vụ Nhân dân.
3. Một số vấn đề đặt ra trong quá trình vận hành
Sau một năm vận hành, bên cạnh những kết quả tích cực, mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Quảng Ninh cũng đặt ra một số yêu cầu cần tiếp tục hoàn thiện nhằm phát huy hiệu quả bền vững.
Trước hết, khối lượng công việc của cấp xã tăng lên rõ rệt khi nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc thẩm quyền cấp huyện, thậm chí ở cả cấp tỉnh được chuyển giao trực tiếp về cơ sở. Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức không chỉ nắm vững chuyên môn mà còn phải có năng lực quản trị tổng hợp, kỹ năng phối hợp liên ngành và khả năng xử lý công việc trên môi trường số. Báo cáo sơ kết cho thấy một số địa phương bước đầu còn gặp khó khăn trong giải quyết các lĩnh vực chuyên môn như đất đai, xây dựng, tài chính và hộ tịch do mô hình mới vừa được triển khai.
Bên cạnh đó, chất lượng nguồn nhân lực và hạ tầng số cần tiếp tục được nâng cao. Mặc dù tỉnh đã chủ động bố trí, điều động cán bộ và đầu tư cơ sở vật chất, song một số vị trí việc làm còn thiếu, trong khi yêu cầu về năng lực số, kỹ năng thực thi công vụ và khả năng thích ứng với phương thức quản trị mới ngày càng cao. Việc tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu, kết nối các nền tảng số và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ sẽ là điều kiện quan trọng để mô hình vận hành hiệu quả hơn trong thời gian tới.
Ngoài ra, quá trình phân cấp, phân quyền cần tiếp tục gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực nhằm bảo đảm tính thống nhất của nền hành chính, đồng thời phát huy tính chủ động, sáng tạo của chính quyền cơ sở. Đây cũng là yêu cầu tất yếu để mô hình chính quyền địa phương hai cấp tiếp tục được hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp và phục vụ Nhân dân.
4. Một số kinh nghiệm bước đầu từ thực tiễn quảng ninh
Sau một năm triển khai, thực tiễn Quảng Ninh cho thấy việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy mà còn là sự đổi mới toàn diện về phương thức quản trị địa phương. Từ thực tiễn đó có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm quan trọng.
– Thứ nhất, sự lãnh đạo thống nhất của cấp ủy Đảng là nhân tố quyết định thành công. Việc triển khai đồng bộ từ khâu xây dựng chủ trương, sắp xếp tổ chức bộ máy, bố trí nhân sự đến kiểm tra, giám sát đã tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị, bảo đảm mô hình mới được vận hành thông suốt ngay từ đầu.
– Thứ hai, quá trình đổi mới phải được chuẩn bị đồng bộ về thể chế, nhân lực và hạ tầng. Việc chủ động hoàn thiện các quy định, tổ chức vận hành thử, chuẩn bị cơ sở vật chất và hạ tầng số đã giúp Quảng Ninh hạn chế tối đa những khó khăn khi chuyển sang mô hình mới. Điều này cho thấy cải cách tổ chức bộ máy chỉ thực sự hiệu quả khi đi cùng với cải cách phương thức quản trị.
– Thứ ba, phân cấp, phân quyền phải gắn với nâng cao năng lực của chính quyền cơ sở. Khi cấp xã được giao nhiều nhiệm vụ hơn, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng thẩm quyền mà còn phải tăng năng lực thực thi, trách nhiệm giải trình và khả năng phối hợp giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị.
– Thứ tư, chuyển đổi số là nền tảng bảo đảm hiệu quả vận hành của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc ứng dụng đồng bộ các nền tảng số, cơ sở dữ liệu dùng chung và dịch vụ công trực tuyến đã góp phần rút ngắn quy trình xử lý công việc, nâng cao tính minh bạch và chất lượng phục vụ Nhân dân.
Đối với Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ, những kết quả và kinh nghiệm từ thực tiễn Quảng Ninh là cơ sở quan trọng để tiếp tục đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức. Trọng tâm là tăng cường các chuyên đề về quản trị địa phương hiện đại, hiệu quả; kỹ năng phối hợp trong xu thế phân cấp, phân quyền, chính quyền số; kỹ năng thực thi công vụ, xử lý tình huống gắn với yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp; kỹ năng số, sử dụng trí tuệ nhân tạo…
KẾT LUẬN
Một năm triển khai mô hình chính quyền địa phươnghai cấp đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quá trình đổi mới tổ chức bộ máy và phương thức quản trị của tỉnh Quảng Ninh. Những kết quả đạt được cho thấy việc sắp xếp tổ chức bộ máy không chỉ hướng đến mục tiêu tinh gọn đầu mối mà còn tạo điều kiện nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, thúc đẩy chuyển đổi số và xây dựng nền hành chính phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.
Thực tiễn Quảng Ninh cũng khẳng định, hiệu quả của mô hình mới không chỉ được đo bằng số lượng đầu mối được sắp xếp hay biên chế được tinh giản mà quan trọng hơn là khả năng phục vụ Nhân dân, chất lượng điều hành của chính quyền và năng lực thích ứng của đội ngũ cán bộ, công chức trước yêu cầu phát triển mới.
Trong thời gian tới, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đẩy mạnh chuyển đổi số, việc tổng kết, nghiên cứu và phổ biến những kinh nghiệm từ thực tiễn Quảng Ninh sẽ góp phần quan trọng vào quá trình hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên phạm vi cả nước. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ tiếp tục đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có tư duy quản trị hiện đại, năng lực thực thi công vụ và tinh thần phục vụ Nhân dân, đáp ứng yêu cầu phát triển của tỉnh trong giai đoạn mới./.
——————————-
TÀI LIỆU TRÍCH DẪN
[1] Báo cáo số 396-BC/ĐU ngày 22/5/2026 của Đảng ủy UBND tỉnh Quảng Ninh sơ kết 01 năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. [2], [3], [4] Báo cáo số 199/BC-UBND ngày 15/5/2026 của UBND tỉnh Quảng Ninh sơ kết 01 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và hoạt động của chính quyền địa phương 02 cấp.Ths. Tô Thị Thanh Lê – Khoa Nhà nước và pháp luật
