Ngày Quốc tế Lao động 01/5 là ngày hội lớn của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trên toàn thế giới, là biểu tượng sinh động của tinh thần đoàn kết quốc tế, của khát vọng về công bằng, dân chủ và tiến bộ xã hội. Năm 2026, nhân kỷ niệm 140 năm Ngày Quốc tế Lao động (01/5/1886 – 01/5/2026) – một dấu mốc lịch sử có ý nghĩa sâu sắc, nhắc nhở mỗi quốc gia, mỗi cơ quan, đơn vị tiếp tục trân trọng giá trị của lao động và chăm lo tốt hơn đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động trong thời kỳ mới.
Đối với Việt Nam, Ngày Quốc tế Lao động không chỉ mang ý nghĩa của phong trào công nhân quốc tế mà còn gắn bó mật thiết với lịch sử đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Với Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ, việc kỷ niệm ngày 01/5 là dịp để mỗi cán bộ, giảng viên, viên chức và người lao động nhận thức sâu sắc hơn về truyền thống vẻ vang của giai cấp công nhân, đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của tổ chức công đoàn trong xây dựng Nhà trường phát triển bền vững.
- Lịch sử ra đời của Ngày Quốc tế Lao động – biểu tượng của quyền lao động và tiến bộ xã hội
Cuối thế kỷ XIX, chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn độc quyền, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của chủ nghĩa tư bản công nghiệp, hàng triệu công nhân tại các nước phương Tây phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, thời gian lao động kéo dài từ 12 đến 16 giờ mỗi ngày nhưng tiền lương thấp, đời sống vô cùng khó khăn. Trước tình trạng đó, phong trào công nhân quốc tế đã dấy lên mạnh mẽ với khẩu hiệu “Ngày làm việc 8 giờ”.
Ngày 01/5/1886, hơn 300.000 công nhân tại thành phố Chicago (Hoa Kỳ) cùng nhiều thành phố công nghiệp khác đã đồng loạt đình công đòi quyền lợi chính đáng. Mặc dù phong trào bị đàn áp đẫm máu, nhưng tinh thần đấu tranh của những người công nhân đã tạo tiếng vang lớn trên toàn thế giới.
Năm 1889, tại Đại hội Quốc tế lần thứ II ở Paris, dưới sự lãnh đạo của Friedrich Engels, các tổ chức công nhân quốc tế quyết định lấy ngày 01/5 hằng năm làm ngày biểu dương lực lượng và đấu tranh chung của giai cấp công nhân quốc tế, nhằm tưởng nhớ những người công nhân đã hy sinh và khẳng định quyền thiêng liêng của người lao động trong xã hội hiện đại. Từ đó, ngày 01/5 trở thành Ngày Quốc tế Lao động, ngày của tinh thần đoàn kết, ngày nghỉ ngơi và ngày hội của người lao động toàn thế giới. Đối với phong trào công nhân quốc tế, ngày 01/5 là ngày tôn vinh giá trị lao động và khẳng định vai trò lịch sử của giai cấp công nhân trong sự phát triển của nhân loại.
- Sự vận dụng tinh thần Ngày Quốc tế Lao động trong cách mạng Việt Nam
Ở Việt Nam, tinh thần của Ngày Quốc tế Lao động được truyền bá từ rất sớm thông qua phong trào công nhân và hoạt động của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trong quá trình tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lênin và truyền bá vào Việt Nam. Ngay từ đầu thế kỷ XX, tại các khu mỏ, nhà máy, đồn điền, công nhân Việt Nam đã từng bước giác ngộ về quyền lợi giai cấp. Đặc biệt, tại vùng mỏ Quảng Ninh, cái nôi của phong trào công nhân Việt Nam, tinh thần đấu tranh của người thợ mỏ đã góp phần quan trọng vào phong trào cách mạng của cả nước.
Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, ngày 01/5 trở thành một dấu mốc chính trị quan trọng trong phong trào cách mạng Việt Nam. Lần đầu tiên, nhân dân lao động Việt Nam tổ chức mít tinh, treo cờ đỏ búa liềm, rải truyền đơn tại nhiều địa phương nhằm đòi tăng lương, giảm giờ làm, cải thiện điều kiện lao động, chống áp bức bóc lột… Từ đây, ngày 01/5 không chỉ là ngày của công nhân mà còn là ngày hội đấu tranh cách mạng của quần chúng nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, ngày 18/2/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 22/SL quy định ngày nghỉ lễ chính thức, trong đó có ngày Quốc tế lao động 01/5. Đặc biệt, ngày 29/4/1946, Người ký Sắc lệnh ssoo 56/SL quy định công nhân được nghỉ việc và hưởng lương vào ngày Quốc tế lao động 01/5.
Ngày 01/5/1946, lần đầu tiên trong lịch sử, mít tinh kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động được tổ chức trọng thể tại Hà Nội với sự tham gia của hàng chục vạn người lao động. Phát biểu tại buổi lễ, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Ở nước ta lần này là lần đầu mà đồng bào ta, ạnh chị em lao động ta, được hưởng tự do đón tiếp ngày 01/5. Vậy nên nó có ý nghĩa đặc biệt sâu xa hơn nữa. Đối với chúng ta, nó là một ngày để tỏ rõ cho thế giới biết rằng, ngày này chẳng những là ngày Tết lao động, mà nó còn là ngày toàn dân đoàn kết. Đoàn kết để giữ vững tự do dân chủ. Đoàn kết để kiến thiết nước nhà. Đoàn kết để xây dựng một đời sống mới”. Đây là dấu mốc khẳng định vị thế của giai cấp công nhân trong chế độ mới, vai trò làm chủ của nhân dân lao động và bản chất tốt đẹp của Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.
Chủ tịch Hồ Chí Minh dự Lễ kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động 01/5 (Ảnh: Tư liệu TTXVN)
Trong kháng chiến, Bác Hồ liên tục kêu gọi thi đua lao động sản xuất gắn với kháng chiến, coi ngày 01/5 là ngày hội của nhân dân lao động. Giá trị lịch sử của ngày 01/5 đã trở thành nền tảng tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò lãnh đạo của Đảng đối với giai cấp công nhân, sự thống nhất giữa chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế vô sản, giữa giải phóng dân tộc và giải phóng giai cấp.
- Ý nghĩa của Ngày Quốc tế Lao động trong giai đoạn hiện nay
Trong bối cảnh hiện nay, nội dung của Ngày Quốc tế Lao động không chỉ giới hạn trong việc bảo vệ quyền lợi truyền thống của người lao động mà còn được mở rộng theo yêu cầu của thời đại mới. Đó là: Gắn với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; bảo vệ sức khỏe thể chất và tinh thần người lao động; thúc đẩy chuyển đổi số; xây dựng môi trường làm việc văn minh; phát huy sáng tạo trong lao động; nâng cao vị thế người lao động trong nền kinh tế tri thức.
Tại Việt Nam, các hoạt động hưởng ứng ngày 01/5 được triển khai gắn với “Tháng Công nhân”, do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam phát động, với nhiều nội dung thiết thực nhằm chăm lo đời sống đoàn viên; hỗ trợ người lao động khó khăn; đối thoại tại nơi làm việc; biểu dương lao động sáng tạo; xây dựng quan hệ lao động hài hòa.
Điều đó cho thấy sự vận dụng sáng tạo tinh thần của Ngày Quốc tế Lao động vào điều kiện thực tiễn Việt Nam, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới.
- Vai trò của tổ chức công đoàn tại Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ trong giai đoạn hiện nay
Trong điều kiện đổi mới căn bản công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và yêu cầu xây dựng trường chính trị chuẩn, tổ chức công đoàn tại Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ không chỉ thực hiện chức năng đại diện bảo vệ quyền lợi đoàn viên mà còn ngày càng khẳng định vai trò là lực lượng chính trị, xã hội quan trọng góp phần xây dựng môi trường giáo dục lý luận chính trị chuẩn mực, nhân văn và phát triển bền vững. Thực tiễn hoạt động của Công đoàn Trường trong những năm qua cho thấy vai trò này được thể hiện trên nhiều phương diện.
Thứ nhất, Công đoàn là cầu nối giữa cấp ủy, lãnh đạo Nhà trường với cán bộ, viên chức và người lao động
Trong môi trường trường Đảng, nơi yêu cầu cao về tính nguyên tắc, kỷ luật và chuẩn mực chính trị, công đoàn giữ vai trò quan trọng trong việc kết nối giữa cấp ủy, Ban Giám hiệu với đội ngũ cán bộ, giảng viên, viên chức. Thông qua việc phối hợp tổ chức hội nghị cán bộ, viên chức hằng năm, là dịp để mỗi đoàn viên công đoàn tham gia xây dựng quy chế dân chủ ở cơ sở, góp ý vào các quy chế như: Quy chế chi tiêu nội bộ; Quy chế phối hợp làm việc… Cùng với đó, cán bộ, đoàn viên công đoàn được tham gia các hội đồng xét thi đua, nâng lương, khen thưởng của Nhà trường. Theo đó, Công đoàn Trường đã giúp tiếng nói của đoàn viên được lắng nghe đầy đủ hơn, đồng thời góp phần tạo nên sự đồng thuận trong toàn trường.
Không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp chính đáng của đoàn viên, những năm qua Công đoàn Trường còn giúp lãnh đạo Nhà trường nắm bắt kịp thời tâm tư, nguyện vọng, khó khăn, đề xuất của cán bộ, viên chức, người lao động, từ đó tạo nên mối quan hệ hài hòa giữa nhiệm vụ chính trị của Nhà trường với lợi ích chính đáng của người lao động.
Trong bối cảnh áp lực đổi mới chương trình đào tạo, bồi dưỡng hiện nay gắn với chuyển đổi số và chuẩn hóa đội ngũ ngày càng cao, vai trò kết nối này của công đoàn càng có ý nghĩa đặc biệt trong việc giữ vững đoàn kết nội bộ.
Thứ hai, Công đoàn Trường góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ trường Đảng “trung thành – sáng tạo – cống hiến”
Một trong những điểm nổi bật của Công đoàn Trường hiện nay không chỉ dừng ở chăm lo đời sống mà còn tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng cán bộ, viên chức, người lao động có phẩm chất, năng lực, uy tín, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới. Công đoàn Nhà trường đã phát động nhiều phong trào thi đua, trong đó đáng chú ý là phong trào: “Xây dựng phong cách cán bộ trường Đảng trung thành, sáng tạo, cống hiến vì sự nghiệp đào tạo và nghiên cứu lý luận chính trị” gắn với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Thông qua phong trào này, Công đoàn Trường góp phần định hướng cho cán bộ, viên chức, người lao động Nhà trường: Trung thành về chính trị; chuẩn mực trong đạo đức nghề nghiệp; sáng tạo trong chuyên môn; trách nhiệm trong phục vụ; tận tụy trong cống hiến. Đây là điểm rất đặc thù của công đoàn trong môi trường trường chính trị, bởi ở đây công đoàn không chỉ chăm lo đời sống vật chất mà còn góp phần trực tiếp vào xây dựng văn hóa trường Đảng, xây dựng hình ảnh người cán bộ trường Đảng: “mẫu mực trong tư tưởng – chuẩn mực trong hành động – trách nhiệm trong công việc.”
Thứ ba, Công đoàn Trường đồng hành cùng chuyên môn trong nâng cao chất lượng giảng dạy và nghiên cứu khoa học
Khác với nhiều tổ chức công đoàn ở cơ quan hành chính thông thường, công đoàn tại Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ còn gắn chặt với nhiệm vụ chuyên môn. Trong thời gian qua, Công đoàn Trường đã phối hợp cùng lãnh đạo Nhà trường luôn vận động giảng viên không ngừng đổi mới phương pháp giảng dạy; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin; xây dựng bài giảng điện tử; khuyến khích nghiên cứu khoa học; phát động phong trào sáng kiến chuyên môn và hỗ trợ cán bộ nâng cao trình độ. Riêng năm 2025, phong trào thi đua trong toàn trường đã có nhiều kết quả nổi bật như: Nhiều sáng kiến chuyên môn được đăng ký; nhiều giảng viên tham gia nghiên cứu khoa học đạt kết quả tích cực; nhiều hoạt động gắn nghiên cứu với thực tiễn địa phương được lãnh đạo ghi nhận. Điều này cho thấy công đoàn không chỉ là tổ chức đại diện mà còn là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong môi trường đào tạo lý luận chính trị.
Trong giai đoạn chuyển đổi số hiện nay, vai trò này càng quan trọng khi công đoàn có thể trở thành lực lượng hỗ trợ thích ứng phương thức làm việc mới; nâng cao kỹ năng số; xây dựng môi trường học thuật hiện đại.
Thứ tư, Công đoàn Trường chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho đoàn viên.
Một trong những chức năng truyền thống nhưng mang ý nghĩa bền vững nhất của tổ chức công đoàn là chăm lo cho đoàn viên. Tại Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ, Công đoàn đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực như: Thăm hỏi đoàn viên ốm đau; hỗ trợ đoàn viên có hoàn cảnh khó khăn; chăm lo dịp lễ, tết; tổ chức tham quan, học tập, nghiên cứu thực tế; động viên con em cán bộ, viên chức, người lao động có thành tích học tập tốt; tổ chức hoạt động cho nữ đoàn viên; triển khai chương trình phúc lợi đoàn viên… Những hoạt động đó tuy không lớn về vật chất nhưng có giá trị lớn về tinh thần, góp phần củng cố niềm tin của đoàn viên, tăng sự gắn bó với đơn vị, xây dựng môi trường làm việc nhân văn, lan tỏa văn hóa sẻ chia trong Nhà trường. Trong môi trường đặc thù của trường chính trị, sự quan tâm này còn góp phần tạo nên nền tảng tinh thần để cán bộ, viên chức, người lao động yên tâm công tác lâu dài.
Thứ năm, Công đoàn Trường góp phần xây dựng văn hóa công sở và bản sắc trường Đảng.
Một vai trò ngày càng nổi bật của Công đoàn là tham gia xây dựng đời sống văn hóa trong Nhà trường. Những năm qua, Công đoàn Trường đã phối hợp tổ chức các phong trào, thi đua lập thành tích như: Phong trào đọc sách; xây dựng khuôn viên Trường xanh – sạch – đẹp; chương trình giao lưu văn nghệ nhân các dịp lễ lớn của đất nước; các hoạt động thể thao chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam hàng năm; sinh hoạt chuyên đề; hoạt động quyên góp, từ thiện cho đồng bào gặp lũ lụt, thiên tai, người dân có hoàn cảnh khó khăn; qua đó giúp giáo dục truyền thống đoàn kết, sẻ chia, tương thân tương ái của người dân Việt Nam… Những hoạt động này không đơn thuần là phong trào bề nổi mà góp phần hình thành tinh thần đoàn kết, ý thức trách nhiệm, văn hóa ứng xử và phong cách người cán bộ trường Đảng. Đây chính là yếu tố có ý nghĩa lâu dài trong xây dựng: “văn hóa trường Đảng trong sáng, mẫu mực, tiêu biểu và lan tỏa.”
Thứ sau, vai trò của Công đoàn Trường trong giai đoạn mới.
Bước vào giai đoạn hiện nay, khi yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ trường chính trị ngày càng cao, tổ chức công đoàn cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa. Vai trò của Công đoàn không chỉ dừng ở việc bảo vệ quyền lợi, chăm lo đời sống của cán bộ, viên chức, người lao động, mà cần hướng tới đồng hành trong chuyển đổi số; tham gia hỗ trợ đổi mới sáng tạo; ứng dụng công nghệ trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học… nhằm nâng cao năng lực nghề nghiệp tiến tới xây dựng môi trường học thuật hiện đại, xây dựng trường chính trị số. Do vậy, Công đoàn Trường cần tiếp tục là: “điểm tựa tinh thần của đoàn viên, cầu nối của sự đồng thuận và động lực của sự phát triển”.
Kết luận
Trải qua 140 năm, Ngày Quốc tế Lao động 01/5 vẫn nguyên giá trị lịch sử và ý nghĩa thời đại sâu sắc. Đó không chỉ là ngày tôn vinh lao động mà còn là biểu tượng của khát vọng về công bằng, tiến bộ và phát triển con người toàn diện.
Đối với Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ, việc kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động là dịp để khẳng định vai trò quan trọng của đội ngũ cán bộ, viên chức, người lao động và tổ chức công đoàn trong sự nghiệp xây dựng Nhà trường phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu đào tạo cán bộ trong thời kỳ mới.
Mỗi đoàn viên công đoàn hôm nay cần tiếp tục phát huy tinh thần trách nhiệm, đoàn kết, đổi mới, sáng tạo để xứng đáng với truyền thống vẻ vang của giai cấp công nhân Việt Nam và góp phần xây dựng Nhà trường ngày càng phát triển.
ThS. Phạm Khánh Phương, Phòng QLĐT&NCKH
