Phát triển kinh tế số được tỉnh Quảng Ninh xác định là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng, là yếu tố then chốt nhằm cải thiện giá trị sản xuất, nâng cao chất lượng tăng trưởng, đời sống người dân cũng như năng lực cạnh tranh. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI đã đề ra mục tiêu cụ thể trong nhiệm kỳ 2025 – 2030, tỷ trọng kinh tế số sẽ đóng góp 30% vào GRDP, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của tỉnh.
Khái niệm “kinh tế số” xuất hiện vào thập niên 90 của thế kỉ XX, bao hàm nhiều cách hiểu đa dạng, phong phú, tùy thuộc vào góc độ tiếp cận. Về bản chất, đây là mô hình kinh tế mà ở đó, thông tin số, tri thức số, công nghệ số và dữ liệu số đóng vai trò là yếu tố sản xuất then chốt. Không gian hoạt động của kinh tế số được xây dựng trên nền tảng mạng Internet và hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại. Việc ứng dụng công nghệ số và các nền tảng số sẽ thúc đẩy tăng năng suất lao động và tối ưu hóa hiệu quả hoạt động của toàn bộ nền kinh tế.
Vai trò của kinh tế số có thể được nhìn nhận từ nhiều khía cạnh khác nhau như: sự tăng trưởng của thương mại điện tử; khuyến khích người tiêu dùng sử dụng Internet; phát triển hệ thống hàng hóa và dịch vụ trong kinh tế số; đảm bảo tính minh bạch – một lợi thế nổi bật của kinh tế số, từ đó gián tiếp góp phần giảm thiểu tham nhũng thông qua các hoạt động trực tuyến, minh bạch, tạo điều kiện kiểm soát hiệu quả nền kinh tế.
Nhận thức rõ vai trò chiến lược của kinh tế số, những năm qua, quán triệt các quan điểm của Đảng, nhất là Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 của Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tỉnh Quảng Ninh đã nhận diện và đề ra các giải pháp nhằm phát huy tiềm năng, thuận lợi trong phát triển kinh tế số.
1. Tiềm năng, thuận lợi trong phát triển kinh tế số
Hạ tầng công nghệ thông tin: Hệ thống hạ tầng số của tỉnh Quảng Ninh đang từng bước được hoàn thiện, bao gồm hạ tầng viễn thông, công nghệ thông tin, hạ tầng thanh toán điện tử và hệ thống logistics. Với định hướng đến năm 2030 sẽ phủ sóng 5G toàn bộ dân cư và bảo đảm tốc độ Internet trên 1 Gb/s, Quảng Ninh phấn đấu xây dựng một nền kinh tế số toàn diện, tất cả các hoạt động giao dịch, hành chính công, thương mại và đời sống xã hội đều sẽ kết nối chặt chẽ với công nghệ số. Đây chính là động lực để tỉnh Quảng Ninh trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế số mạnh mẽ tại khu vực phía Bắc.
Tăng trưởng nhanh chóng của ngành thương mại điện tử: Với nền tảng hạ tầng viễn thông hiện đại, chính quyền điện tử đồng bộ và sự đồng lòng hưởng ứng từ người dân và doanh nghiệp, tỉnh Quảng Ninh đang dần xác lập vị thế mới trên bản đồ chuyển đổi số của Việt Nam. Theo chỉ số thương mại điện tử Việt Nam (EBI 2024), Quảng Ninh được xếp hạng ở vị trí thứ 17 về hạ tầng và nhân lực công nghệ thông tin, đứng thứ 11 trong giao dịch B2C (doanh nghiệp với khách hàng) và thứ 13 trong giao dịch B2B (doanh nghiệp với doanh nghiệp).
Thị trường tiêu dùng đang có xu hướng phát triển mạnh mẽ: Tỷ lệ đô thị hóa tại Quảng Ninh cao hơn mức trung bình của cả nước và mục tiêu năm 2026, tỷ lệ đô thị hóa đạt trên 75%, góp phần tạo ra một thị trường tiêu dùng sôi động và đầy tiềm năng.
Sự vào cuộc đồng bộ, hiệu quả của các ngành, lĩnh vực: Nhờ sự phối hợp chặt chẽ và hiệu quả, khai thác tối đa tiềm năng và thế mạnh, chiến lược phát triển kinh tế số của tỉnh Quảng Ninh đã gặt hái nhiều thành tựu đáng ghi nhận. Nếu trước năm 2020, tỷ trọng kinh tế số của Quảng Ninh chỉ chiếm khoảng 3% trong GRDP của tỉnh, thì đến năm 2022 tỷ lệ này đã tăng lên 6,68% và năm 2024 lên 6,96%. Mục tiêu đặt ra trong năm 2026, tỷ trọng kinh tế số đạt trên 12% GRDP.
Với những yếu tố thuận lợi hiện có, Quảng Ninh sở hữu tiềm năng to lớn để đẩy mạnh sự phát triển kinh tế số, góp phần vào sự tiến bộ và phát triển bền vững của nền kinh tế đất nước. Tuy nhiên bên cạnh những lợi thế trong việc phát trển kinh tế số tại Quảng Ninh hiện nay, vẫn tồn tại một số khó khăn.
2. Khó khăn, thách thức trong phát triển kinh tế số
Trước hết, cần nhìn nhận thách thức từ phương diện tư duy nhận thức. Kinh tế số là vấn đề mới và khó đối với nhiều cấp, nhiều ngành nghề, nên khó tránh khỏi hạn chế về tư duy nhận thức. Mặc dù công tác tuyên truyền đã được triển khai rộng khắp và liên tục, tuy nhiên vẫn tồn tại những hạn chế nhất định trong nhận thức. Do vậy, việc cụ thể hóa và tăng cường tính thiết thực trong tuyên truyền là vô cùng cần thiết để khắc phục những rào cản này.
Thứ hai, về khung pháp lý và thể chế về sự phát triển kinh tế số hiện vẫn còn nhiều điểm cần hoàn thiện, thiếu tính đồng bộ. Mặc dù mục tiêu chính là gia tăng giá trị sản xuất, nhưng các vấn đề liên quan đến lao động, vốn đầu tư, doanh nghiệp và tỷ suất lợi nhuận vẫn chưa được đề cập đầy đủ.
Thứ ba, về khả năng tiếp cận và khoảng cách kỹ thuật số. Dù đã có sự gia tăng đáng kể trong việc sử dụng internet và điện thoại thông minh, nhưng vẫn tồn tại sự phân hóa rõ rệt trong việc tiếp cận công nghệ số giữa các vùng miền và các nhóm dân cư. Tỷ lệ ứng dụng công nghệ số và phần mềm trong các doanh nghiệp còn tương đối thấp.
Thứ tư, nguồn nhân lực, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ thông tin, đang thiếu hụt cả về số lượng và chất lượng. Công tác đào tạo và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao có kiến thức chuyên môn sâu về lĩnh vực này vẫn là một thách thức đáng kể.
Thứ năm, an ninh mạng và bảo đảm an toàn thông tin mạng đang là một thách thức lớn đối với sự phát triển của kinh tế số tại Việt Nam nói chung và Quảng Ninh nói riêng. Các mối đe dọa như xâm nhập hệ thống, vi phạm quyền riêng tư dữ liệu và hoạt động tội phạm trên môi trường mạng đang ngày càng gia tăng. Do đó, việc củng cố và tăng cường các giải pháp bảo vệ an ninh mạng là hết sức cần thiết nhằm đảm bảo an toàn cho dữ liệu cũng như các giao dịch trực tuyến.
3. Giải pháp đẩy mạnh phát triển kinh tế số
Để đẩy mạnh phát triển kinh tế số, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển và hình thành giá trị tăng trưởng mới trong các ngành, lĩnh vực kinh tế – xã hội, tỉnh Quảng Ninh cần xây dựng và thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp nhằm đưa kinh tế số trở thành nhân tố chủ đạo trong tăng trưởng GRDP của địa phương:
Một là, chú trọng cải thiện môi trường đầu tư thông qua việc áp dụng nền tảng số, nâng cao chỉ số cải cách hành chính công cũng như chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Điều này sẽ tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ số, hình thành cộng đồng doanh nghiệp số và khuyến khích các doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số; từng bước thực hiện tái cấu trúc doanh nghiệp, đẩy nhanh tiến độ chuyển đổi số tại các doanh nghiệp của tỉnh để nâng cao năng lực cạnh tranh, kết nối trong và ngoài nước; xây dựng hệ sinh thái kinh doanh số lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Đồng thời cũng thu hút sự quan tâm của các doanh nghiệp lớn đầu tư vào ngành công nghiệp công nghệ thông tin và truyền thông, thu hút các chuyên gia, nhà khoa học, đội ngũ trí thức trong nước và quốc tế đến “Sống tại Quảng Ninh, làm việc toàn cầu”; thu hút các công ty công nghệ số chuyển địa điểm hoạt động về Quảng Ninh.
Hai là, thúc đẩy phát triển thương mại điện tử năng động, đảm bảo tính cạnh tranh lành mạnh song hành cùng phát triển bền vững. Đồng thời, duy trì hoạt động ổn định, nâng cấp và hoàn thiện các tính năng của Sàn giao dịch thương mại điện tử, đáp ứng được nhu cầu của doanh nghiệp và người tiêu dùng. Ngoài ra cần kết nối với các sàn thương mại điện tử uy tín, quy mô lớn trong nước và khu vực, mở rộng phạm vi tiếp cận thị trường.
Ba là, xây dựng các khu công nghiệp thông minh, trong đó các doanh nghiệp tham gia cần ứng dụng công nghệ hiện đại, công nghệ số trong công tác quản lý, điều hành và sản xuất. Điều này nhằm mục tiêu thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế số.
Bốn là, phát triển kinh tế số trong các ngành nghề, lĩnh vực trọng tâm, trọng điểm, có thế mạnh của tỉnh như: sản xuất công nghiệp, chế biến chế tạo, năng lượng, du lịch, vận tải và logistics thông minh, thương mại điện tử, tài chính ngân hàng, kinh tế biển…
Có thể khẳng định rằng, việc triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế số chính là cách thức hiệu quả để tăng cường sự phát triển của các sản phẩm và dịch vụ công nghệ thông tin, cũng như nâng cao sức cạnh tranh cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghệ số. Qua đó sẽ góp phần quan trọng vào quá trình chuyển đổi số, thúc đẩy sự phát triển kinh tế số của tỉnh Quảng Ninh trong thời gian tới./.
Tài liệu tham khảo:
1. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI.
2. Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 09/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh về phương hướng, nhiệm vụ năm 2026.
Đặng Thị Kiều Liên – Giảng viên Khoa Nhà nước và pháp luật
