Ngày 18/6/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh đã ban hành Quyết định số 381-QĐ/TU về phê duyệt Đề án tổ chức lại và đổi tên Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ thành Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu. Đây là một sự kiện có ý nghĩa chính trị, lịch sử sâu sắc của Nhà trường nói riêng, của tỉnh Quảng Ninh nói chung. Sự thay đổi này là sự tiếp nối mạch nguồn lịch sử, khẳng định lòng tri ân sâu sắc của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quảng Ninh đối với người chiến sĩ cộng sản kiên trung – người Bí thư Đặc khu ủy đầu tiên của Khu mỏ.
Đồng chí Vũ Văn Hiếu – tên khai sinh là Vũ Đình Hiếu; bí danh khi tham gia hoạt động cách mạng là Vũ Chí Hiếu, tức Sơn – sinh ngày 20/3/1907 tại ấp Văn Định, xã Quần Phương Thượng, tổng Quần Phương, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định (nay là xóm 10, xã Hải Anh, tỉnh Ninh Bình). Đồng chí là Bí thư Đặc khu ủy đầu tiên của Khu mỏ Quảng Ninh, người đã hiến dâng trọn đời mình cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc ta. Lòng trung thành tuyệt đối với lý tưởng cộng sản và phẩm chất kiên trung của người chiến sĩ cách mạng đã trở thành biểu tượng sáng ngời của tinh thần “Sống vì Đảng mà chết cũng không rời Đảng”. Tấm gương về lẽ sống và phẩm chất cách mạng của đồng chí mãi là nguồn cảm hứng, là ngọn đuốc soi đường cho các thế hệ noi theo.
Đồng chí Vũ Văn Hiếu (1907-1942)
1. Trưởng thành từ phong trào công nhân mỏ 1
Lịch sử cách mạng của Vùng mỏ Quảng Ninh luôn gắn liền với quá trình chuyển biến mạnh mẽ của giai cấp công nhân. Và chính trong dòng chảy vĩ đại đó, người thanh niên tri thức yêu nước Vũ Văn Hiếu đã tìm thấy lý tưởng sống của đời mình. Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, đông con nhưng cậu bé Hiếu rất ham học, luôn khát khao được học chữ. Đồng thời, sớm giác ngộ cách mạng, trở thành một thanh niên yêu nước, có tinh thần đấu tranh dân tộc.
Năm 1928, người thanh niên tri thức giàu lòng yêu nước Vũ Văn Hiếu đã rời quê hương Nam Định, đặt chân đến Vùng mỏ Quảng Ninh và trở thành phu mỏ vận hành máy tời trục kéo than tại mỏ Hà Tu. Chính môi trường làm việc khắc nghiệt, sự áp bức bóc lột dã man của chủ mỏ thực dân Pháp đã giúp đồng chí thấu hiểu sâu sắc nỗi thống khổ và ý chí phản kháng mạnh mẽ của người thợ mỏ.
Đầu những năm 1930, khi phong trào cách mạng tại Quảng Ninh còn non trẻ, đồng chí Vũ Văn Hiếu đã đi sâu vào đời sống của những người phu mỏ, trực tiếp lao động, nếm trải mọi cực khổ. Qua thực tiễn lao động, đồng chí được các nhà cách mạng tiền bối như Nguyễn Văn Xứng (Lê Thanh Nghị), Nguyễn Khắc Khang giác ngộ lý luận cộng sản và tư tưởng của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Đến tháng 11/1929, đồng chí vinh dự được kết nạp vào Đông Dương Cộng sản Đảng tại chi bộ Hòn Gai, chính thức dấn thân vào con đường cách mạng. Từ những tổ chức quần chúng sơ khai, đồng chí đã kết nối, tập hợp lực lượng và khơi dậy ý thức giai cấp mạnh mẽ trong lòng những người thợ mỏ vốn bị áp bức, bóc lột nặng nề 2.
Bước ngoặt lịch sử diễn ra vào tháng 10 năm 1930, Đặc khu ủy Khu mỏ Quảng Ninh được thành lập và đồng chí Vũ Văn Hiếu vinh dự được bầu làm Bí thư đầu tiên. Dưới sự lãnh đạo sáng suốt và quyết đoán của đồng chí, hệ thống tổ chức Đảng tại vùng Mỏ nhanh chóng được kiện toàn từ Hòn Gai, Cẩm Phả đến Uông Bí, Vàng Danh. Sự kiện này khẳng định vai trò tiên phong của Đảng, biến vùng mỏ chiến lược thành một trong những trung tâm phong trào cách mạng lớn nhất cả nước.
Trên cương vị người đứng đầu, đồng chí Vũ Văn Hiếu đã trực tiếp vạch chiến lược và chỉ đạo nhiều cuộc bãi công, biểu tình quy mô lớn của thợ mỏ, đòi quyền dân sinh, dân chủ và tăng lương, giảm giờ làm. Những cuộc đấu tranh này không chỉ làm tê liệt bộ máy khai thác của thực dân Pháp, mà còn là trường học thực tiễn giúp giai cấp công nhân ý thức được sức mạnh đoàn kết vững chắc của mình. Ngay cả khi bị kẻ thù bắt giữ và tra tấn dã man tại các nhà tù Hòn Gai, rồi đày đi Sơn La, Côn Đảo, đồng chí vẫn giữ vững vai trò người lãnh đạo, chủ động tổ chức các lớp học chính trị, văn hóa ngay trong lòng lao tù, biến nơi giam cầm thành bệ phóng tư tưởng, bảo vệ an toàn cho các đồng chí khác và giữ vững mạch máu thông tin của Đảng 3.
Trường học thực tiễn tại Vùng mỏ cùng truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm” đã rèn giũa nên một Vũ Văn Hiếu kiên cường, quả cảm. Sự trưởng thành của đồng chí chính là minh chứng sống động cho quá trình chuyển biến từ tự phát đến tự giác của giai cấp công nhân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng.
2. Người chiến sĩ cộng sản kiên trung – Biểu tượng sáng ngời của tinh thần “Sống vì Đảng mà chết cũng không rời Đảng”
Nếu như phong trào công nhân mỏ là nơi rèn luyện nên người cán bộ Vũ Văn Hiếu, thì ngục tù tàn bạo của thực dân Pháp lại chính là nơi thử vàng, là nơi tôi luyện nên một ý chí sắt đá, một khí phách kiên trung bất khuất trước mọi đòn thù. Trong quá trình hoạt động cách mạng của mình, trong bất cứ hoàn cảnh nào, bất cứ nơi đâu, đồng chí Vũ Văn Hiếu cũng hoàn thành nhiệm vụ Đảng giao. Nhiều lần đồng chí bị đế quốc Pháp và tay sai bắt, cầm tù, nhưng đồng chí luôn nêu cao khí phách hiên ngang, bất khuất trước kẻ thù.
Lần đầu vào đêm 17/5/1930, do một tên đầu hàng địch, mật thám Pháp đã bắt đồng chí Vũ Văn Hiếu và 4 đảng viên khác hoạt động ở Hòn Gai. Bất chấp đòn tra tấn của địch, đồng chí Vũ Văn Hiếu không khai điều gì. Không có đủ chứng cứ, mật thám bắt buộc phải trả tự do cho đồng chí. Sau khi ra khỏi nhà giam, đồng chí Vũ Văn Hiếu tiếp tục bắt tay vào việc khôi phục cơ sở, gây dựng lại phong trào cách mạng. Không quản ngại khó khăn, nguy hiểm, đồng chí bí mật liên lạc với nhiều đồng chí ở Cẩm Phả. Trước tình hình phong trào ở Cẩm Phả, Cửa Ông bị khủng bố dữ dội, đồng chí Vũ Văn Hiếu được điều ra Cẩm Phả làm Bí thư Đảng ủy mỏ Cẩm Phả – Cửa Ông để củng cố phong trào. Ra Cẩm Phả, đồng chí được cơ sở bố trí vào làm thợ ở xưởng cơ khí Cẩm Phả. Đây là một cơ sở bị thiệt hại nặng, cơ sở đảng lại trải rộng trên địa bàn phức tạp. Cấp trên điều động đồng chí chính vì tin tưởng vào kinh nghiệm hoạt động và sự xông xáo bám sát cơ sở của đồng chí. Không phụ lòng tin đó, đồng chí Vũ Văn Hiếu đã cùng các đồng chí đảng ủy viên Đảng ủy Cẩm Phả – Cửa Ông xây dựng lại cơ sở ở khu Lộ Trí, mỏ Mông Dương. Tinh thần dũng cảm kiên trì và tác phong đi sâu nắm vững cơ sở của đồng chí Vũ Văn Hiếu đã thúc đẩy nhanh quá trình hồi phục cơ sở Đảng, tổ chức quần chúng ở Cẩm Phả – Cửa Ông.
Lần thứ hai vào ngày 9/2/1931, đồng chí Vũ Văn Hiếu và gần 70 cán bộ, đảng viên và quần chúng cách mạng bị bắt tại cơ quan Đảng ủy Cẩm Phả – Cửa Ông; bị thực dân Pháp kết án 20 năm tù cầm cố và đày ra Nhà tù Côn Đảo. Tháng 11/1936, đồng chí Vũ Văn Hiếu được trả tự do cùng gần 200 đồng chí khác, trong đó có các đồng chí: Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng, Lê Thanh Nghị, Hạ Bá Cang (tức Hoàng Quốc Việt). Ra tù được ít ngày, đồng chí đã quyết định ra mỏ tìm lại cơ sở cũ, tuy nhiên, mật thám Pháp đã không cho đồng chí đặt chân lên đất mỏ, đồng chí phải trở lại Hà Nội hoạt động.
Lần thứ ba vào đêm 17 rạng ngày 18/01/1940, tại cơ quan Trung ương Đảng, đồng chí Vũ Văn Hiếu bị mật thám Pháp bắt cùng các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Lê Duẩn, Vũ Thiện Tấn, Phạm Chương, Phan Văn Voi… Nhiều tháng tra tấn ròng rã nhưng không khuất phục được các chiến sĩ cách mạng. Đầu năm 1941, đồng chí Vũ Văn Hiếu lại bị thực dân Pháp đày ra Côn Đảo lần thứ hai, bị giam ở Banh 2 cùng các đồng chí Lê Duẩn, Nguyễn Văn Cúc (tức Nguyễn Văn Linh), Nguyễn Tạo, Phan Văn Voi… Giữa chốn lao tù tối tăm của “địa ngục trần gian Côn Đảo”, đồng chí đã cùng các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Lê Duẩn, Hoàng Quốc Việt thành lập Chi bộ Đảng trong nhà tù, tích cực tổ chức các lớp học lý luận chính trị, văn hóa, đi đầu trong các cuộc đấu tranh tuyệt thực đòi cải thiện chế độ sinh hoạt, trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc cho hàng nghìn chiến sĩ bị giam giữ.
Tháng 9/1940, sau khi bị bắt lại lần thứ ba và đày ra Côn Đảo, sức khỏe đồng chí Vũ Văn Hiếu suy kiệt hoàn toàn do chế độ lao dịch và tra tấn dã man. Biết mình không sống nổi, được cơ sở bên ngoài gửi vào cho một cái áo, đồng chí Vũ Văn Hiếu đã cởi chiếc áo mình đang mặc đưa cho đồng chí Lê Duẩn và nói: “Tôi sắp chết rồi, tôi nghĩ mãi mà không biết làm cái gì để phục vụ Đảng đến phút cuối cùng. Tôi nghĩ kỹ rồi, chỉ còn việc này là tôi còn cống hiến được cho Đảng”4. Đồng chí Vũ Văn Hiếu đã hy sinh tại nhà tù Côn Đảo khi tuổi đời còn rất trẻ. Hành động trao áo trước lúc ra đi đã trở thành một biểu tượng bất tử về tình đồng chí, lòng trung thành vô hạn với Đảng và sự tận tụy đến hơi thở cuối cùng cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Nhà thơ Tố Hữu đã nói về người Chiến sĩ cộng sản Vũ Văn Hiếu bằng câu: “Chết còn chút áo cho nhau. Miếng cơm dành để người sau ấm lòng”.
Tượng đài đồng chí Vũ Văn Hiếu, Bí thư Đặc khu ủy đầu tiên của Khu mỏ Quảng Ninh.
Đồng chí Vũ Văn Hiếu, Bí thư Đặc Khu ủy đầu tiên của Khu mỏ Quảng Ninh, đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp cách mạng cao cả “Sống vì Đảng mà chết cũng không rời Đảng”, vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng quê hương của giai cấp công nhân và nhân dân Vùng mỏ. Suốt nhiều thập kỷ qua, tên tuổi và tấm gương của đồng chí luôn là niềm tự hào sâu sắc của người dân tỉnh Quảng Ninh. Tiếp nối truyền thống cách mạng vẻ vang, được hun đúc từ tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”, Đảng bộ, chính quyền, lực lượng vũ trang và Nhân dân các dân tộc tỉnh Quảng Ninh không ngừng phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân, chung sức xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, hiện đại.
3. Sứ mệnh của Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu trong kỷ nguyên mới
Việc triển khai Quyết định số 381-QĐ/TU về phê duyệt Đề án tổ chức lại và đổi tên Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ thành Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu mang ý nghĩa chính trị, lịch sử vô cùng sâu sắc. Tên gọi “Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu” giúp định vị rõ ràng danh vị pháp lý, đồng bộ với hệ thống các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương theo đúng tinh thần quy định của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Hơn nữa, việc được mang tên đồng chí Vũ Văn Hiếu, Bí thư đặc khu ủy đầu tiên của khu Mỏ Quảng Ninh giúp học viên khi học tập tại đây không chỉ tiếp cận lý luận Mác – Lênin thuần túy mà luôn được nhắc nhở về trách nhiệm của người kế tục sự nghiệp của thế hệ tiền bối đi trước. Hình tượng đồng chí Vũ Văn Hiếu trở thành một “giáo cụ trực quan” vô giá, giúp chuyển hóa tri thức lý luận thành niềm tin và lý tưởng cách mạng thực tế. Quan trọng hơn, về mặt thực tiễn, sự chuyển đổi này kiến tạo một hệ giá trị tinh thần mới, thúc đẩy đội ngũ cán bộ, giảng viên nhà trường nâng cao chất lượng đào tạo, quyết tâm đưa nhà trường sớm tiệm cận các tiêu chí của trường chuẩn mức 2 trong giai đoạn mới.
Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu tỉnh Quảng Ninh
Kế thừa nền tảng nội lực vững chắc từ giá trị truyền thống 63 năm của trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ, việc mang tên đồng chí Vũ Văn Hiếu, Bí thư Đặc Khu ủy đầu tiên của Khu mỏ Quảng Ninh đặt lên vai tập thể nhà trường những trọng trách mang tầm vóc chiến lược. Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu định vị sứ mệnh cốt lõi là trở thành trung tâm hạt nhân về đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị, đồng thời là động lực tinh thần thúc đẩy sự phát triển bền vững của tỉnh Quảng Ninh. Sứ mệnh này được hiện thực hóa một cách toàn diện qua bốn phương diện trọng tâm sau đây:
Thứ nhất, chuẩn hóa và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị. Thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, nhà trường không chỉ dừng lại ở việc trang bị lý luận Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, mà còn tập trung nâng cao năng lực thực tiễn, tư duy chiến lược và tầm nhìn quốc tế cho học viên. Để đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại, nhà trường kịp thời cập nhật các tri thức mới về chuyển đổi số, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo, từ đó rèn luyện nên một thế hệ cán bộ mới “vừa hồng, vừa chuyên”, có đạo đức cách mạng trong sáng, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung theo tấm gương đồng chí Vũ Văn Hiếu.
Thứ hai, tiếp tục khẳng định “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng. Mang tên vị Bí thư Đặc khu ủy đầu tiên, trường có sứ mệnh đưa hình tượng đồng chí Vũ Văn Hiếu cùng lời thề thiêng liêng “Sống vì Đảng mà chết cũng không rời Đảng” vào trực diện không gian học đường để làm điểm tựa tinh thần cốt lõi. Việc giáo dục tại trường gắn liền với nhiệm vụ khơi dậy lòng tự hào sâu sắc, giúp các thế hệ học viên thấm nhuần dòng máu kiên trung cùng giá trị văn hóa “Kỷ luật và Đồng tâm” của giai cấp công nhân vùng mỏ anh hùng, biến tri thức lịch sử thành động lực cống hiến thực tế.
Thứ ba, là trung tâm nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trên cơ sở khoa học chính trị, nhà trường chủ động nghiên cứu, đúc kết các mô hình hay, cách làm sáng tạo mang tính đột phá của tỉnh Quảng Ninh nhằm cung cấp các luận cứ khoa học sắc bén cho công tác tham mưu, hoạch định chính sách của Tỉnh ủy và Chính quyền. Đồng thời, đây cũng là pháo đài chính trị tiên phong, đấu tranh phản bác hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.
Thứ tư, nhà trường bứt phá để sớm đạt tiêu chí Trường Chính trị chuẩn mức 2. Phát huy thành quả của một ngôi trường đã đạt chuẩn mức 1 vào cuối năm 2024, với tên gọi mới, tập thể nhà trường nỗ lực hoàn thiện các chỉ tiêu khắt khe hơn về chất lượng đội ngũ giảng viên, năng lực nghiên cứu và cơ sở vật chất hiện đại. Mục tiêu chiến lược là xây dựng Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu trở thành một hình mẫu dẫn đầu trong hệ thống các trường chính trị cả nước về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển giao tri thức lý luận, xứng đáng với tầm vóc phát triển của tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn mới.
Triển khai Quyết định số 381-QĐ/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh về Phê duyệt đề án Tổ chức lại và đổi tên Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ thành Trường Chính trị Vũ Văn Hiếu là một quyết sách mang tầm nhìn chiến lược, có ý nghĩa chính trị và lịch sử vô cùng sâu sắc. Với điểm tựa tinh thần từ người Bí thư Đặc khu ủy đầu tiên và truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”, nhà trường chắc chắn sẽ tiếp tục giữ vững vị thế là “địa chỉ đỏ” tin cậy, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ ngang tầm nhiệm vụ, đưa tỉnh Quảng Ninh ngày càng phát triển giàu đẹp, văn minh, hiện đại.
(1) Bài viết có sử dụng tư liệu trong cuốn sách: “Đồng chí Vũ Văn Hiếu – Bí thư Đặc khu ủy đầu tiên Khu mỏ Quảng Ninh”, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Quảng Ninh.
(2) Những nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng với Vùng Mỏ, Báo Quảng Ninh.
(3), (4) Đề cương tuyên truyền về thân thế, sự nghiệp và thành tích của đồng chí Vũ Văn Hiếu, nguyên Bí thư đặc khu ủy khu Mỏ Quảng Ninh của Ban Tuyên giáo Tỉnh Quảng Ninh, 2019.
Trần Thị Thu Trang – Nguyễn Thị Thanh Thùy
